Vuslat dergisinin 2017 eylul ayında 195.sayısında abdestsiz mushafa dokunmanın hükmünü işlemiş idik bu da onunla bağlantılı bir konudur.
Asıl olarak dört mezheb ulemâmızın hepsinin ortak görüşü: cünüb, hayız ve nifas olanların Kur’an okuyamayacağıdır. Yalnızca imam Malik (rh.a) bir takım şartlarla birlikte hayız olan ve kendisi hafız olan bayanlara bir fetva vermiştir. İnşaallah fetvanın şartlarını aktaracağız. Şimdi cünüb, hayız ve nifaslı olanların Kur’an okuyamayacağına dair delilleri zikredelim.
“…İbni Ömer (r.a)’den rivayet edilmiştir: Nebi (s.a.s) dedi ki: “Hayız ve cünüb Kur’an’dan bir şey okumasın.” (Tirmizi (1/110) K. Taharet bab: 98 hdsno: 131 & İbn Mace (2/270) K. Taharet bab: 105 Hdsno: 595= Şu şekilde: Cünüp ve hayız Kur’an okuyamaz” Hdsno: 596 & Darekutni (1/89) K. Taharet bab: 44 hdsno: 413-4-5-6- Hdsno: 417 Şu lafızla: Cünüb Kurân’dan bir şey okuyamaz. Bir başka senedle hds no: 418 şu lafızla: Hayız ve cünüb Kur’an’dan bir şey okuyamazlar” & Beyhaki Sunenu’s-Sağir (1/334) K. Fedailu’l-Kur’an bab: 12 Hdsno:1018 &Beyhaki Sunenu’l-Kubra (1/154) K. Taharet bab:- hdsno: 420 & Beyhaki Sunenu’l-Kubra (2/6) K. Taharet bab:- hdsno: 1522 İmam hadis ile ilgili olarak: bu kuvvetli değildir.” demiştir. & Beyhaki Marifetu’s-Sunen ve’l-Asar (1/190) K. Taharet bab:17 hds no: 116 & Bezzar Musned(12/219-220) Hds no: 5925 & Beyhaki Şuabu’l-İman (3/445) Hds no: 1934 & Beyhaki el-Hilafiyat (2/23) Bab: 13 hd sno: 318-19 & Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/114) K. Taharet bab:17 hdsno:546 & Diyauddin Makdisi es-Sunen ve’l-Ahkam (1/184) K. Taharet bab: 150 hdsno: 524 & İbni Ebi Hatim er-Razi Kitabu’l-İlel (1/574) hds no:116= Babam dedi ki: Bu(nun Rasulullah-sas-den nakli) hatadır. Ancak o İbni Ömer’in sözüdür. & Muhammed Tahir el-Makdisi Zahiretu’l-Huffaz (5/2730) hds no: 6370 & İbn Hacer Telhisu’l-Habir (1/373) K. Taharet bab: 10 Hds no: 183 = Tirmizi ve ibni Mace hadisi İbni Ömer’den, isnadında İsmail b. Ayyaş bulunduğu (bir tarikle rivayet etmiştir) Onun Hicazlılardan rivayeti zayıftır bu (rivayette) ondandır.” & İbni Mulakkin Hulasatu’l-Bedru’l-Munir (1/60) Hds no: 179 & imam Zehebi Siyeru Alamu’l-Nubela (6/118) & İmam Acuri Ahlaku Hametu’l-Kur’an (sf/96) Hdsno: 83)
İmam Tirmizi (rh.a) bu hadisi zikrettikten sonra şunları söylemektedir:
“İbni Ömer’in hadisini yalnız İsmail b. Ayyaş’ın Musa b. Ukbe’den, Nafi’den, İbni Ömer’den, Rasulullah (s.a.s)’den rivayetinden bilmekteyiz.
Peygamber (s.a.s)’ın, ashabından, tabiinden ve sonrakilerden ilim adamlarının çoğunun kavli budur. Sufyan es-Sevri, İbnu’l-Mübarek, Şafii, Ahmed ve İshak “Haiz ve cünüb, Kur’an’dan hiçbir şey okumasın; ancak bir ayetin kenarını veya bir harfi ve benzerini okuyabilirler.” Diyor ve bununla beraber haiz ve cünübün teşbih ve tehlil getirmelerine ruhsat veriyorlar.
Muhammed bin İsmail’den şöyle dediğini işittim: “İsmail bin Ayyaş Hicaz ve Irak ehlinden münker hadisler rivayet ediyor.” Anlaşılan İsmail, Hicaz ve Irak ehlinden tek başına yaptığı rivayeti zayıf bulmaktadır. Ve şöyle devam ediyor: “İsmail bin Ayyaş ‘ın rivayeti, ancak Şam ehlindendir.”
Ahmed bin hanbel diyor ki: “İsmail b. Ayyaş Bakıyye’den daha elverişlidir. Bakıyye’nin sika (mutemed) kişilerden münker hadisleri vardır.” Ahmed b. Hasan bana tahdis etti ve dedi ki: Bu sözü Ahmed bin Hanbel’in kendisinden işittim” (Tirmizi Tercemesi (1/110) çev: Osman Zeki Mollamehmetoğlu Yunusemre y.)
İmam Tirmizi (rh.a) Sunenini tahkik eden Ahmed Muhammed Şakir (rh.a) İsmail b. Ayyaş hakkında şunları söylemektedir:
“ İsmail b Ayyaş Sikadır. Onun hakkında konuşulan şeylerde tek bir hüccet yoktur. Çoğunun iddiası onun hicaz ehli ve Irak ehlinden rivayetlerinde hatalı olduğudur. Ve bundan dolayı bir beis yoktur. Akabinde âlimlerimiz onun hadislerdeki hatasından bizleri sakındırmak için: Bütün rivayetleri hatalıdır.”(derler)… İbnu’l-Medini dedi ki: Beldemizde hadislere sahib iki adam vardır: İsmail b. Ayyaş, Abdullah b. Lehia.” Yakub b Sufyan dedi ki: Bir gurub İsmail hakkında konuşmuştur. İsmail Sika(güvenilir) adildir. Şamlıların hadislerini en iyi bilen insandır. Çoğunluk demiştir ki: Medine ve Mekke sikalarından ayrılmıştır. Yezid b. Harun dedi ki: “İsmail b. Ayyaş’dan hafızını görmedim. Sufyan es-Sevri’nin ne olduğunu da bilmiyorum? Yezid b. Harun’un bu şehadetindeki gayesi onu tevsik etmektir. Hıfzda Sufyan es-Sevri’den daha üst olduğundan (böyledir.) Ebu Davud ve Abbas’ın ondan rivayetinde Yahya b. Main kesinlikle ona sika (demiştir) (Sünen-i Tirmizi(1/237-8) Tahkik Ahmed Muhammed Şakir ‘. Bsk.1978/1397)
Ahmed el-Osmani et-Tahanevi (rh.a) İsmail b. Ayyaş hakkında şunları kaydetmiştir:
“İsmail b. Ayyaş Şamlılardan rivayette güvenilir, hicazlılardan rivayette ise böyle değildir.” denebilir. Ancak bize göre Zeylaî hadisisin sahih olduğunu tesbitte ibni Ayyaş’ın belirli rivayetlerinde değil mutlak olarak güvenilir olduğunu belirten alimlerin görüşlerini esas almış ve “el-Cevheru’n-Naki’de zikredildiğine göre ibn Ayyaş’ın güvenilir olduğu başta İbni Main olmak üzere diğer alimlerde söylemişlerdir. Nitekim Yakub b. Süfyan onun güvenirliliği “Sika-adl” lafızlarıyla Yezid b. Harun da “Hafızası ondan daha sağlamını görmedim “ diyerek ifade etmişlerdir. İbni Ayyaş’ın mutlak olarak güvenilir olması sebebiyle Zeylaî’nin bu görüşü, reddedilmesi mümkün olmayan bir gerçektir.” (Ahmed el-Osmani et-Tahanevi İlau’s-Sunen /Hadislerle hanifi Fıkhı(1/149) çev: Ahmed Yücel Misvak y)
İmam İbn Hacer Askalânî (rh.a) “Tehzibu’t-Tehzib” adlı eserinde (1/164)’te İmam Tirmizi (rh.a) İsmail b. Ayyaş’ın Şamlıların dışındakilerden yaptığı rivayetlerini de sahih kabul etmiştir.”demiştir.
İsmail b. Ayyaş’ın durumu âlimler arasında tartışmalıdır. Ancak Bu konu ile ilgili olarak araştırma yapanlar bu konudaki ihtilafın hep zayıflatma yanında durup, raviyi zayıf gösterme yanlısıdırlar. İlmî ahlâka sığmayan bir davranıştır. Çünkü râviyi sika sayanlara göre yukardaki hadise “sahih” hükmü verilir. Zayıf kabul edenlere göre ise “zayıf” hükmü verilir. İster raviyi sika, ister zayıf kabul edelim, araştırmalardaki usûl konu ile ilgili her hadisi toplamaktır. Hadisi zayıf kabul etsek bile bu manadaki hadislerin toplamı, hadisin amel edilebileceği hasen derecesine ulaşır. Şimdi diğer hadisler üzerinde duralım.
Ebu Ubeyd el-Kasım b. Sellam (rh.a) “Fadailu’l-Kur’an kitabında dedi ki: Bize Ebu Muaviye el-Ameş’den oda Şakik bin Selemeden oda Ubeyde es-Selmani’den oda Ömer’den bildirerek dedi ki: “O (Ömer-ra-) cünüb olanın Kur’an’dan bir şey okumasını kerih görürdü.” (İbni Kesir Musned-i Faruk (1/140) K. Taharet bab:- Hds-no: 35 = İmam bu hadis ile ilgili olarak: “Bu isnad sahihtir” demiştir. & Beyhaki el-Hilafiyat (2/38) Mesele :13 hdsno: 325= Ebu’l-Huseyin bin Beşeran >İsmail es-Seffar>Muhammed es-Sağani> Ya’la b. Ubeyd > Ameş>Şakik>Ubeyd>Ömer Senedi ile İmam Beyhaki (rh.a) bu hadis için: “Bu isnad sahihtir” demiştir. & Beyhaki Marifetu’s-Sunen ve’l-Asar (1/189) K. Taharet bab:17 hds no: 115 & Beyhaki Sunenu’l-Kubra (1/155) K. Taharet bab:- Hds no: 421 = Şu lafızla: “…. Şu’be, el-Hakim’den, oda İbrahim’den: Ömer cünübün (Kur’an) okumasını kerih görürdü.” Şu’be dedi ki: Sayfamda “ve haiz olanında (Kur’an okumasın diye) buldum.” Bu murseldir. & Darimi Sunen (2/3759 K. Taharet bab: 103 hds no: 997 & Darimi Musned (1/679) K.Taharet bab: 103 Hds no: 1032 Şu lafızla: “… Ömer (r.a) cünübün (Kur’an) okumasını kerih görüyor veya nehy ediyordu.” Şu’be dedi ki: Kitab’da “ ve haiz olanın da (ibaresi) buldum.” Kitabın tahkikçisi Hüseyin Selim Esed, eser için: “İsnadı sahihtir.” & Abdurrezzak Musannef (1/260) K. Hayd bab: 22 hds no: 1309 & İbni Ebi Şeybe (1/125) K. Taharet bab: 120 Hds no:3 Şu lafızla: Ömer dedi ki: Cünüb Kur’an okuyamaz. “ İsnadı sahihtir. & Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/117) K. Taharet bab: 17 hds no: 560 & Bedreddin el Ayni Nuhubu’l-Efkar(2/236) İmam Bedreddin el-Ayni bu eserle ilgili olarak: “Ömer’in eserinin isnadı iki tarikten Şeyhaynın şartı üzere sahihtir.)
“….Abdullah b. Malik’den; Rasulullah (s.a.s)’ın Ömer’e şöyle dediğini duydum: “Ben cünübken abdest aldığımda yerim ve içerim.lakin ta ki gusledinceye kadar ne namaz kılarım ne de Kur’an okurum.” ( İbni Kesir Musned-u Faruk (1/141) K. Taharet bab: - hds no: 36 = İbni Kesir (rh.a) bu hadis için: İsnadı Mukarribtir.” Demiştir. &Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/115) K. Taharet bab: 17 hds no: 547 = Şu şekilde: “ Malik b. Ubade el-Gafiki şöyle demiştir: Rasulullah (s.a.s) cünüb iken yedi. Bunu Ömer b. Hattab’a haber verdim. Beni Rasulullah (s.a.s) yanına sürükleyip dedi ki: Ya Rasulallah şüphesiz ki bu bana senin cünüb iken yediğini haber verdi. (Rasulullah-sas-) dedi ki: “Evet abdest aldığım zaman yerim, içerim lakin ta ki gusledinceye kadar ne namaz kılar ne de (Kur’an) okurum.” & Bedreddin el-Ayni Nuhubul’-Efkar (2/224-25) K. Taharet bab.- hds no :- İmam Bedreddin aynı bu hadise iki tarik daha eklemiş hadis hakkında olumsuz bir şey söylememiştir.”& Darekutni (1/91) K. Taharet bab: 44 hds no: 421 & Beyhaki Sunenu’l-Kubra (1/153) K. Taharet bab: - hds no: 417 &İbni Kani Mucemu’s-Sahabe (2/304) Hds no: 932 =Şu şekilde: İbni Malik el-Ğafiki: Rasulullah (s.a.s) Ömer’e şöyle derken işittim: “Sen Cünüb iken abdest aldığın zaman ye, iç, namaz kılma.” & Beyhaki Hilafiyat (2/20) K. Taharet bab: 13 hds no:316 & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (1/611) K. Taharet bab: 87 hds no: 1492 & Nevevi Hulasatu’l-Ahkam(1/201) K. Gusul bab:- hdsno: 309 İmam Hadis için zayıf demiştir.)
“…Yahya’dan, o da İbni Zubeyr’den, oda Cabir’den, dedi ki: “ Ne haiz ne de cünüb ne de nifaslı Kur’an okuyamaz.” ( Darekutni (1/92) K. Taharet bab:44 hds no: 428 = İmam Darekutni ravi Yahya ile ilgili olarak: Yahya ibni Ebi Uneysi’dir. Zayıftır. Hadis mevkuf olarak zayıftır. Bu merfu olarakta zikredilmiştir. & Darekutni (2/63) K. Cenaiz bab:16 hds no: 1860= Şu şekilde: “.. Muhammed b. El-Fadl’dan, oda babasından oda Tavus’tan, oda Cabir’den dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Ne haiz ne nifaslı Kur’an’dan bir şey okuyamaz.” İmam Darekutni ravi Muhammed b. Fadl hakkında Sunende bir şey dememiştir. Lakin onu zayıf görmüştür.” & Suneni İsfahani (1/205-6)) K. Taharet bab: - hds no: 528 Muhammed b. Fadl kanalıyla zayıf. & Heysemi Takribu’l-Buğye (2/268) K. Taharet bab: 436 & Beyhaki Hilafiyat (2/42) K. Taharet mesele: 13 hdsno:329 Darekutni (rh.a) rivayetinin aynı. & Diyauddin el-Makdisi es-Sunen ve’l-Ahkâm (1/184) K. Taharet bab: 150 Hdsno: 525)
“Ebu Ubeyde, Cabir b. Zeyd’den dedi ki: Rasulullah (s.a.s) cünüb ve haiz (gibi) taharet üzere olmayan kimselerle ilgili olarak dedi ki: “Ta ki abdest alıncaya kadar Kur’an okuyamazlar, mushafı ellerinin içinde taşıyamazlar.” (Musnedi Rabi (1/29-30) hds no: 12 = Ebu Ubeyde’yi meçhul olarak tanıtan ebu hatim er-razi ve İmam Zehebi’dir. İmam İbni Hibban’da “es-Sikat”ında zikretmiştir. Bu kişinin meçhul olması, er-Rabi’nin çoğunlukça munkeru’l-Hadis kabul edilmesi hadisi çoğu muhaddis yanında terk ettirmiştir. Yahya b. Main’e göre “er-Rabi sikadır.” Değerlendirmesini alsak bile Ubeydin meçhullüğü ve Cabir b. Zeyd’in İrsal yapması hadisi zayıflıktan kurtarmaz.)
“…bni Abbas’dan dedi ki: Abdullah ibni Revaha’nın yanına girdim onun aynısını zikretti ve dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) cünüb iken bizden birinin Kur’an okumasını yasakladı.” ( Darekutni (1/92) K. Taharet bab: 44 Hds no: 427 & hds no: 424 İmam Darekutnî bu hadisin sonunda: İsnadı sahihtir…& Ebu Nuaym İsfahani Marifetu’s-Sahabe (3/138-9) trc no: 1627 hds no: 4131 & Beyhaki Hilafiyat (2/32) K. Taharet Mesele: 13 hds no:323 ve hds no 321 şu şekilde: “ Rasulullah(s.a.s) cünüb iken bizden bir kişinin Kur’an okumasını yasakladı.” & İmam Nevevi Hulasatu’l- Ahkâm (1/201) K. Gusül bab: - hdsno: 310 İmam hadise zayıf demiştir.)
İmam Darekutni (rh.a) İbni Abbas’tan nakledilen 424 nolu hadiste isnadının salih olduğunu bildirmiştir. Salih ifadesi hadisin delil olarak kullanılmaya elverişli olduğuna delildir.
“…İkrime’den, dedi ki: ibni Reveha karısının yanında yatıyordu. Akabinde kalkıp kendi odasının yanında bulunan cariyesinin yanına gidip onun üzerine düştü (onunla beraber oldu) Onun karısı korku ile kalktı onu yatakta bulamayınca kalktı ve (dışarı) çıktı onu cariyenin üzerinde gördü hemen eve dönüp büyük bir bıçak aldı sonra çıktı.(bu arada Abdullah ibn Revaha işini) bitirip kalktı onunla (karısıyla) büyük bir bıçak taşırken karşılaştı. Bunun üzerine dedi ki: “bu halin ne?(diye sordu) bunun üzerine kadın dedi ki: “Ne hal mi? Şayet seni gördüğüm halde seni bulmuş olsaydım bu büyük bıçağı iki omuzun arasına (vururdum) (Abdullah ibni Revaha ) dedi ki: “Beni nerde gördün?” (karısı)dedi ki: “seni cariyenin üzerinde gördüm.” (Abdullah)dedi ki: “Beni (o halde) göremezsin”ve (devamında) dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) bizden birini cünüp iken Kur’an okumaktan nehy etmiştir. (kadın) dedi ki: (o zaman Kur’an) Oku! Bunun üzerine dedi ki:
“Rasulullah kitabını okuyarak bize geldi. Tıpkı tanınan güneşin fecir de parlaması gibi. Kalplerimiz kör olduktan sonra hidayet geldi. Şüphesiz ki meydana geleceğini söylediği şeylere bunun ile ikna olmuşlarız. Gecenin ortasında onun yanı yatağından dikilir. Müşrikler yattıkları yerlerde ağırlaştıkları zaman.”
Bunun üzerine (karısı) dedi ki: “Allah’a iman ettim gördüğümü yalanladım.”
Sonra ertesi gün olduğunda onu Rasulullah (s.a.s)’a haber verdi. Bunun üzerine Onun (s.a.s) ta ki azı dişleri görününceye kadar güldüğünü gördüm.”( Darekutni (1/ 91-2) K. Taharet bab: 44 hds no: 426 & Beyhaki Hilafiyat (2/30-2) K. Taharet Mesele: 13 hds no: 322 & İmam Zehebi Tarihu’l-İslam (3/318-9) İsmail b. Abdurrahman > Muhammed b. El-Musned > Abdan b. Rezin > Nasr b. İbrahim el-Fakih > Abdullah b. Huseyin > Huseyin b Muhammed b. Ubeyd > Muhammed b. Abbas ez-Zeydi > Muhammed b. Harb> Muhammed b. Iyaz> Abdulaziz İbni Ahi Macisun > Abdullah b. Revaha senediyle & ibni Ebi Dunya el-İyal (sh/326-7) hds no: 571 = Muhammed b. Bekkar> Hafs b Ömer > İsmail b. Ebi Halid > Şa’bi > Abdullah b. Revaha senediyle. Kitabın tahkikçisi Dr. Necmi Abdurrahman Halef hadis için isnadı munkatıdır. Çünkü eş-Şabi Abdurrahman b. Revaha’ya yetişmemiştir. & hdsno: 572 = Sevban > Velid es-Sekuni > Abdullah bin Vehb >Abdurrahman b. Selman > İbnu’l-Had senediyle kitabın tahkikçisi: İsnadı hasendir onda inkıta vardır. Çünkü İbnu’l-Had ne İbni Revaha’ya ne de karısına ulaşmıştır. İbni Abdilberr der ki: Onun karısı ile olan kıssası-Ümmetin içinde vuku bulduğu zaman- Meşhurdu. Onun bize rivayeti bu yönden sahihtir. & hds no: 573 Velid bin Şu’ca’â > İbni Vehb > Usama b. Zeyd > el-Leys > Nafi Kitabın tahkikçisi hadisle ilgili olarak şunları söylemiştir: “Ricali Sikattır. Ancak o munkatıdır. Çünkü Nafi, İbni Revaha ve karısına yetişmemiştir. Bu kıssa meşhurdur. Sahih tarikle rivayet edilmiştir. Tıpkı İbni Abdilberr’in “el-İstiab”ındaki gibi. & İbn Ebi Dünya el-İşraf fi menazilu’l-Eşraf(sf/154-6) hds no: 238= İkrime (rh.a)’den hds no: 239 = Abdurrahman b. Selman, İbn Had’dan hds no:240: Nafi(rh.a)’den & İmam Zehebi Siyeru Alamu’l-Nubela (27/135) Üç senedle zikretmiştir. & İbni Hacer Askalani Fethu’l-Bari (3/566) K. Teheccüd bab:21 hds no: 1155 şerhinde )
Abdullah bin Revaha (r.a) hadisindeki şiiri İmam Buhari (rh.a) Sahih’inde zikretmiştir. Buhari Sahih (3/1104-5) K. Teheccud bab:21 hds no: 35 ve Ahmed b. Hanbel Musned (25/13) Hds no: 15737 Bu rivayet Ebu Hureyre(ra)’dan nakledilmektedir. İmam Bedreddin el-Ayni (rh.a) Umdetu’l-Kari’de (7/311) Heysemin Ebu Hureyre(ra)’dan bir hikaye işittiğini İfade etmiştir. İmam İbn Hacer (rh.a) Fethu’l-Bari (3/566)’da faide bölümü altında İmam Darekutni (rh.a) İkrime’den bu kıssayı naklettiğini ifade etmiştir. Anlaşılan odur ki Abdullah ibni Revaha’nın hanımıyla arasında geçen kıssayı Ebu Hureyre (r.a), aktarmış sonra onun şiirine ve Rasulullah (s.a.s)’ın Abdullah b. Revaha hakkındaki görüşüne yer vermiştir. Bunlardan hareketle Abdullah b. Revaha (r.a) ile hanımı arasında geçen olayın aktarıldığı hadislerin toplamının sahihe ulaştığını söyleyebiliriz. İbni Abdilberr (rh.a)’in dediği gibi.
“… Bana Amr b. Murre haber verip dedi ki. Abdullah b. Seleme’yi şöyle derken işittim:
Ben ve yanında iki kişi, biri bizden biri de beni Esed’den bir kişi, Ali b. Ebi Talib (ra)’in yanına girdik. O ikisini bir yere gönderdi ve dedi ki: “Şüphesiz siz ikiniz kuvvetlisiniz. Dininiz için bütün kuvvetinizle çalışın.” Sonra helâya girdi. Sonra çıktı sudan bir avuç alarak onunla ellerini yıkadı. Sonra Kur’an okumaya başladı. Biz bu gördüğümüzü inkâr (yani yadırgayarak) ettik. Bunun üzerine dedi ki:
“Rasulullah (s.a.s) helâya giriyor ihtiyacını gideriyor sonra çıkıyordu. Akabinde bizimle beraber et yiyor ve Kur’an okuyordu. Onu, cünüblüğün dışında Kur’an’dan bir şeyler okumaktan alıkoymuyordu.” (Ebu Davud Tayalisi Musned (1/99) Hds no: 103 Kitabın tahkikçisi Abdullah Muhsin et-Turki hadisi için: Hadis mutebaat ve şevahitleriyle sahihtir. Musannefin isnadı hasendir. & Ebu Davud (1/405) K. Taharet bab: 90 Hds no: 229 & İbni Mace (2/268) K. Taharet bab: 105 hds no: 594 & Nesai (1/181) K. Taharet bab:172 hds no: 267 & Ebu Ya’la Mavsili Musned (1/153) hds no: 282 & İbni Huzeyme Sahih (1/104) K. Vudu bab:162 hds no: 208 & Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/112-3) K. Taharet bab: 17 hds no: 536 & Tirmizi (1/120) K. Taharet bab:111 hds no: 146 Hasen-Sahih & Darekutni (1/91) K. Taharet bab: 44 hds no: 423 & Beyhaki Sunenu’l-Kubra (1/153) K. Taharet bab:- Hds no:415 & İbni Ebi Şeybe Musannef (1/126-7) K. Taharet bab: 122 hds no: 8/10/14 & Abdurrezzak Musannef (1/260) K. Hayd bab: 22 hds no: 1308 & Taberani Mucemu’l-Evsat (7/358) hds no: 6693 & Tabrani Mucemu’l-Evsat (8/21) Hds no: 7035 & Bezzar (2/284-5) hdsno: 706-7-8 & Beğavi Şerhu’s-Sunne (1/359) K. Taharet bab: - hds no: 273 hasen –sahih & Beyhaki Şuabu’l-İman (2/379) bab: 19 hds no: 2109 & Hakim Mustedrek (1/258) K. Taharet bab:- hds no: 554=İmam Zehebi telhiste hadisin sahih olduğuna muvafıktır. & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (1/615) K. Taharet bab:92 hds no:1508 zayıf & Ahmed bin Hanbel Musned (1/84) hds no: 639 = Elbani zayıf Şuayb isnadı hasen dedi. & Ahmed b Hanbel Musned (2/204) hds no:840 Şuayb Arnavut İsnadı hasen dedi. & Nesai Sunenu’l-Kubra (1/42) K. Taharet bab: - Hds no: 257 & Beyhaki Hilafiyat (2/12-3) K. Taharet Mesele: 13 hds no: 313 & Diyauddin Makdisi es-Sunen ve’l-Ahkam (1/183-4) K. Taharet bab:150 hds no: 522 & Diyauddin Makdisi el-Ahadisu’l-Muhtara (2/214-6) Hds no: 596-7-8-9 & İbni Munzir el-Evsat (2/222) hds no: 623 & Musnedi Ca’d (sf/25) hds no: 59 & İmam Nevevi Hulasatu’l-Ahkam (1/200) hds no: 308 & İbni Hibban (2/85) K. Rikak bab:- hds no: 797 & İmam Muhammed Kitabu’l-Asar (sf/124-5)
“…Abdullah b Selime, Ali’den dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) cünüb olmadıkça bize Kur’an okurdu.” ( Ahmed b Hanbel Musned(1/134) hds no: 1123 & Ahmed b Hanbel Musned (2/345) hds no: 1123 Şuayb Arnavut hadis için: Hasen li ğayrihi dedi. & Ahmed bin Hanbel Musned(2/256) Hds no:1123 Ahmed Muhammed Şakir hadis için: isnadı hasendir & Bezzar Musned (2/285) hds no: 707 & Ebu Ya’la el-Mavsili Musned (1/182) hds no: 343 & İbni Hibban Sahih(2/85) K. Rikak bab:- hds no: 796-7 & Heysemi Mevaridu’z-Zaman (1/145) K. Taharet bab:- hds no: 192-3 isnadı hasendir. & İbni Hibban et-Taksim ve’l-Enva (6/351) hds no: 5375 & Elbani Daifu Mevaridu’z-Zaman (sf/19) K. Taharet bab: 25 Hds no: 18/192 & Musnedi Humeydi (1/182) hds no: 57 Huseyin Selim Esed hadis için: İsnadı hasen dedi. & Tirmizi (1/120) K. Taharet bab: 111 hds no: 146)
“… Ebi’l-Ğarif’den dedi ki: Ali’ye abdest suyu getirildi. Üç kere mazmaza ve istişak (yaptı) Yüzünü üç kere yıkadı. Ellerinin ve kollarını üçer kere yıkadı. Sonra başını mesh etti ve ayaklarını yıkadı. Sonra dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) böyle abdest alırken gördüm. Sonra Kur’an’dan bir şeyler okudu. Sonra dedi ki: “Bu cunub olmayan kimse içindir. Cünübe gelince hayır (okuyamaz velev ki) bir ayet olsa dahi.” ( Ahmed b. Hanbel Musned (1/110) Hdsno: 872 & Ahmed b Hanbel Musned (2/220-1) Hdsno: 872 = Şuayb Arnavut hadis için: “Hasen” dedi & Ahmed b. Hanbel Musned (2/162) hds no: 872 = Ahmed Muhammed Şakir hadis için: “İsnadı sahihtir” demiştir. & Ebu Ya’la el-Mavsili Musned (1/188) hds no: 360 sonu şöyledir: Cunub olan için vallahi hayır (okuyamaz) & Ebu Ya’la Mavsili Musned ( 1/300) hdsno: 365 = Huseyin Selim Esed hadis için: İsnadı kavi(güçlü)dir. & Heysemi el-Maksadu’l-Ali (1/98) K. Taharet bab: 85 hdsno:169 =Seyyid Kusrev Hasan hadis için. İsnadı zayıf dedi. & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (1/615) K. Taharet bab: 92 hds no: 1509 hadisin yalnız son kısmı verilmiştir. İmam Hadis için: Ricali mevsuktur. Demiştir. & Busuri ithafu’l-Hayra 81/482) K. Taharet bab: 38 hdsno: 959 )
“… Ebu Burde ve Ebu Musa’nın birlikte söylediği: Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Ya Ali! Kendim için razı olduğuma senin içinde razı olurum, kendim için kerih gördüğümü senin için de kerih görürüm. Ne cünüb iken, ne rükû da ne de secdede iken Kur’an okuma. Saçlarını topuz yapmış ve eşeğin duruşu (gibi ) rükûda başını eğip namaz kılma.” ( Darekutni (1/90) k. Taharet bab: 44 hds no: 420 & Diyauddin el-Makdisi es-Sunen ve’l-Ahkam (1/ 184) K. Taharet bab: 150 hds no: 523 & Bezzar Musned (8/122-3) Hds no:3126 = Bu söylenenler olmakla birlikte namazda ika oturuşu, kolları yırtıcılar gibi yere yayılması, kısıy denilen kumaşın giyilmemesi, altın yüzüğün takınılmaması ve yüzüğün orta parmağa takınılmaması gibi şeyler zikredilmiştir. & Heysemi Keşfu’l-Estar (1/162-3) K. Taharet bab: - hds no: 321 & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (1/615) K. Taharet bab: 92 hds no: 1508 imam Heysemi hadisle ilgili olarak: Bezzar iki isnad ile rivayet etmiştir. Ebu Malik en-Nehai’nin zayıflığında icma vardır.)
“…Ebu’l-Ğarif el-Hemadani dedi ki: Biz Aliyle er-Rahbe’de beraberdik. Rahbe’nin uzak bir yerine gitti. Vallahi bevl ederek mi yoksa gaitasını yaparak mı hadeslendi bilmiyorum. Sonra geldi akabinde bir kapta su istedi, avuçlarını yıkadı sonra ikisini yumdu. Sonra Kur’an’ın başından okudu. Sonra dedi ki: Sizden biri cünüb olmadıkça Kur’an okusun. Eğer cünüb olursa hayır tek bir harf (bile okumasın)” (Darekutni (1/90) K. Taharet bab: 44 hdsn o: 419 İmam Darekutni hadis için: “ Ali’den rivayeti sahihtir.” & Beyhaki Hilafiyat (2/40-1) K. Taharet Mesele: 13 hds no: 328 & İbni Munzir el-Evsat (2/219) K. Taharet bab:- Hds no: 617 & İbni Ebi Şeybe Musannef(1/126) K. Taharet bab: 121 hds no: 4)
Bu hadis ve benzerleri için İmam Ahmed el-Osmani et-Tahanevi (rh.a) “İlau’s-Sunen” adlı eserinde şunları zikretmiştir:
“Hz. Ali (r.a) hadisiyle ilgili İbn Hacer et-Telhîsü’l-habîr’de (I, 51) bazı âlimlerin bu hadisin zayıf olduğunu söylediklerini nakletmiştir. O bu açıklamasıyla hadisin sıhhati hakkında ihtilaf bulunduğunu belirtmek istemiştir. Daha önce de zikredildiği üzere bu durum delil olarak kullanılmasını engelleyici değildir. Kenzü’l-Ummâl’dakı (V, 137) rivayete göre Hz. Ali (r.a), “Resûlullah (s.a.s) cünüplük dışında her durumda Kur’an okurdu. Cünüp olduğunda ise bize Kur’an’dan hiçbir şey okumazdı” demiştir. Haberi Ebû Ubeyd Fedail’inde nakletmiş, ayrıca onu İbn Ebî Şeybe, el-Adenî, Ebû Ya’Iâ ve İbn Cerir rivayet etmişlerdir. İbn Cerir, haberin sahih olduğunu da söylemiştir. “Kur’an’dan bir şey” ifadesi Kur’an denilebilecek miktar şeklinde anlaşılmalıdır ki bu da tam bir âyet demektir. Aşağıda zikredilecek olan Mecmau’z-Zevâid’deki rivayet de buna delâlet etmektedir. Buna göre, cünüp olan kimseye Kur’an’dan tam bir âyet okuması haram olmaktadır. el-Hidâye’de zikredildiği üzere bu, Tahâvî’nin tercihidir. Fethu’l-Kadîr’de (I, 148) ifade edildiği üzere Necmeddin ez-Zahid’in İbn Semâa vasıtasıyla nakline göre Ebû Hanife (rh.a)’in görüşü de böyledir. Âlimlerin çoğu da bu görüştedir. Bu görüşün gerekçesi şöyledir: Bir âyetten daha azı Kur’an sayılmaz. Hz. Peygamber (s.a.s), “Cünüp olan Kur’an okuyamaz” buyurduğu gibi Allah da, “Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun” (el-Müzzemmil, 73/20) buyurmuştur. Buna göre bir âyetten az okunması durumunda Kur’an okunmamış olacağı için namazı sahih olmaz. Bu durumda cünüp ve hayız olana bir âyetten daha azını okumak haram olmaz. El-Hidâye’de “Hayızlı Kur’an okuyamaz” hadisi nakledildikten sonra, “Bu, İmam Malik’in hayızlı kadının Kur›an okuyabileceği görüşü ile çelişir. Mutlak ifade Kur’an’ın azına da çoğuna da delâlet edeceğinden, Tahâvî’nin, âyetten daha azını okuyabileceği görüşü aleyhine de bir delildir” denilmektedir. Bize göre Tahâvî’nin, “Görüşüme delâlet eden bundan başka hadis bulunmaktadır. O da bundan sonraki hadistir” demesi mümkündür.
Konuyla ilgili Dârekutnî’nin sahih bir şekilde rivayet ettiği (Sünen, I, 118) Hz. Ali (r.a)’e ait açıklamaya gelince o şöyledir: Hz. Ali (r.a), “Cünüp olmadığınız sürece Kur’an okuyunuz. Cünüp olduğunuz da ise bir harfi bile olsa Kur’an okumayınız” demiştir. Hz. Ali (r.a) ‘in açıklamasındaki “Bir harf bile olsa” ifadesini, özellikle Hz. Ali (r.a) ‘e ait olması sebebiyle merfû hadisle çelişmemesi için parçayı anıp bütününü kastetmek kabilinden mecazî manada âyet olarak yorumlamak gerekir. Bu ifade, “Gusül tam bir âyet okumak için vacip, daha azı için ise müstehaptır” şeklinde de anlaşılabilir. Tirmizî’nin açıklaması şöyledir: Bu, sahabe, tabiîn ve daha sonraki nesilden Süfyan es-Sevrî, Abdullah b. Mübarek, İmam Şafiî ve İmam Ahmed b. Hanbel, İshak gibi âlimlerin çoğunun görüşüdür. Onlar, «Hayız ve cünüp olan kimse Kur›an okuyamazlar, sadece âyet parçası okuyabilirler» demişlerdir. Onlar cünüp ve hayız olan kimsenin teşbih ve tehlil edebileceğini de söylemişlerdir.
Mecmau’z-Zevâid’de nakledilen Hz. Ali (r.a)’in açıklamasının üslûbundan ve “bir âyet bile olsa” ifadesinden, cünüp veya hayız olan kimsenin âyetten daha az, âyet parçası okuyabileceği anlaşılmaktadır. İbn Hacer et-Telhîsü’l-Habîr’de (1,15) fiili hadisin Kur’an okumayı men ettiği görüşünü tartışmaktadır. O önce İbn Huzeyme’nin açıklamasını nakletmektedir. Buna göre İbn Huzeyme şöyle demiştir: Bu hadis, cünüp olan kimsenin Kur’an okuyamayacağını benimseyenler için delil olmaz, Çünkü hadiste bunu yasaklayan bir ifade yoktur. Hadis, Hz. Peygamber (s.a.s)’in bir uygulamasını nakletmektedir. Hz. Peygamber (s.a.s) Kur’an okumamasının sebebinin cünüplük olduğunu açıklamamıştır. Daha sonra buna cevap veren İbn Hacer şöyle demektedir: Bu hadis maksadı açıkça ifade etmese de Buhârî ve Nesâî dışındaki temel hadis kaynaklarında yer almaktadır. Azîzî’nin de (III, 159) belirttiği üzere Hz. Peygamber (s.a.s)’in Allah’ı her halinde zikrettiğine dair hadisle birlikte düşünüldüğünde maksat anlaşılmaktadır. Şöyle ki, hadisin lafzının zahirinden de anlaşıldığı gibi Hz. Peygamber (s.a.s) her halinde Allah’ı zikretmeye devam ettiğine ancak cünüp iken Kur’an okumadığına ve bunu biteviye böyle yaptığına göre Kur’an okumamasının illetinin cünüplük olduğu ortaya çıkmaktadır.
Mecmau’z-Zevâid ve Dârekutnî’de rivayet edilen hadisler de cünüp olan kimsenin Kur’an okuyamayacağını açıkça ifade etmektedir. (Ahmed el-Osmanî et-Tahanevi İlau’s Sunen/Hadislerle Hanefi Fıkhı (1/413-15) çev: Ahmet Yücel Misvak y)
“… bize Hammad tahdis etti, o Asım el-Ahvel’den, o Uzre’den, onun Selman’dan naklettiğine göre, Selman abdestini bozdu, sonra Kur’an okuma’ya başladı. Ona: sen abdest bozduğun halde Kur’an mı okuyorsun? Diye sorulunca, o: “Evet, çünkü ben cünüb değilim, dedi.” (Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/117) K. Taharet bab: 17 hds no: 556 & Tahavi Şerhu Meani’l-Asar/ Hadislerle İslam Fıkhı (1/291)K. Taharet bab:- Hds no: 556 Kitabi y & Bedreddin el-Ayni Nuhubu’l-Efkar (2/23)’de bu eserin “Sahih” olduğunu söylemiştir.)
“…ez-Zuhri, Abdullah bin Abdurrahman bin Mukmel’den: O İbni Abbas’ı şöyle derken işitti: “Cünüb olanın bir ayet veya benzerini okumasında bir beis yoktur.” (Beyhaki Hilafiyat (2/43) K. Taharet Mesele: 13 Hds no: 330 Kitabın tahkikçisi Meşhur b. Hasan Ali Selman hadis için: “İsnadı zayıf “demiştir. & İbni Munzir el-Esvat (2/221) K. Taharet bab:- Hdsno: 620 & İbni Hacer Askalani Taliku’t-Talik (2/171)
“… İbni Şihab’dan, oda Abdurrahman b Mukmel’den: O İbni Abbas’a dedi ki: “Tahir olmadığı halde kişi Kur’an’dan bir şey okuyabilir mi? Bunun üzerine Abdullah ibn Abbas dedi ki: “ Bir ayet veya iki ayet” ( Beyhaki Hilafiyat (2/43) K. Taharet Mesele: 13 Hds no: 331 Sahih & Beyhaki Sunenu’l-Kubra (1/154) K. Taharet bab:- hds no: 419 nolu hadisin altında numarasız olarak ve senet zikredilmeksizin Hilafiyattaki iki hadisin metni de zikredilmiştir.)
“…Bize Gunder, Şube’den, oda Hammad’dan, Oda ibrahim’den bildirdi: İbni Mes’ud Fırat (nehri’ne) doğru yürüyorken bir adama Kur’an okuyordu. Akabinde İbni Mes’ud bevl (etmek isteyince kendisine Kur’an okuduğu) adam ondan ayrıldı (Daha sonrasında da yanına gelmeyince) İbni Mes’ud dedi ki: “Sana ne oldu? (Adam) dedi ki: “Şüphesiz ki bevl ettin (abdestin bozuldu ve abdest almadın ki Kur’an okumaya devam edesin-çev) bunun Üzerine İbn Mes’ud dedi ki: “Ben cünüb değilim.” ( İbni Ebi Şeybe Musannef (1/125) K. Taharet bab: 120 hds no: 4 & benzeri hadisler için Tahavi Şerhu Meani’l-Asar (1/117) K.taharet bab: 17 hds no: 555 & Abdurrezzak Musannef (1/474) K. Taharet bab:- Hds no: 1319)
“…Ebi Attaf’tan,(oda Ebu Hureyre’den (naklen) rivayet etti (ki Ebu Hureyre) şöyle dedi: “Dört (cümle var ki, onları söylemek) ne cünüb kimseye, ne de hayızlı kadına haram olmaz: “Subhanallah, elhamdülillah, La ilahe illallah ve Allahu Ekber” (Darimi Sunen (2/378) K. Taharet Bab: 103 hds no: 1005 & Musnedu Darimi (1/681) K. Taharet Bab: 103 hds no: 1040 Huseyin Selim Esed hadis için: “İsnadı Ceyyid’dir. Ebu Attaf hakkında bir cerh görmedim. İbni Hibban Sikat’ında 51588’de onu zikretti..)
“…Muğire’den, oda ibrahim’den (naklen) rivayet etti (ki, İbrahim) şöyle dedi: “ Hayızlı kadın ve cünüb kimse, Allah’ı zikr edebilir ve besmele çekebilir.” (Darimi Sunen (2/374) K. Taharet bab: 103 hds no: 994 & Musnedu Darimi (1/678) K. Taharet bab: 103 hds no: 1029=Huseyin Selim Esed hadis için: “İsnadı sahih”dedi.& Abdurrezzak Musannef(1/260) K. Hayd Bab: 22 Hds no: 1307)
“…Hammad’dan, (oda) İbrahim’den (naklen) haber verdi (ki, İbrahim) şöyle dedi: “Dört kimse var ki, onlar Kur’an’ı okuyamazlar: Helâda (olan kimse), hamamda (olan kimse), cünüb kimse ve hayızlı kadın. Cünüb kimse ve hayızlı kadının sadece bir ayet ve onun gibisini (okuması caizdir)” (Darimi Sunen (2/375) K. Taharet bab: 103 Hds no: 998 & Musnedu Darimi (1/680) K. Taharet Bab: 103 hds no: 1033 = Huseyin Selim Esed hadis için: “İsnadı sahihtir.” Demiştir. & İbni Ebi Şeybe Musannef (1/138) K. Taharet bab: 138 hds no: 4= Yalnız burada “Hamam” yerine “cima esnasında” geçmektedir.)
“… Seyyar’dan ,(oda) Ebu Vail’den (naklen) rivayet etti (ki, Ebu Vail) şöyle dedi: “Denilirdi ki, ne cünüb kimse, ne de hayızlı kadın (Kur’an) okuyamaz. (Kur’an) hamamda da okunmaz. İki durum var ki, kul o (durumlarda) Allah’ın (adını)anmaz. Helâda ve cinsi münasabet yapmaya geldiği zaman, başladığında, Allah adını zikrede (besmele çeker)” ( Darimi Sunen (2/377-8) K. Taharet bab: 103 hdsno: 1003 & Musnedu Darimi (1/681) K. Taharet bab: 103 hds no: 1038= Huseyin Selim Esed hadis için: “İsnadı sahih” demiştir. & İbni Ebi Şeybe Musannef (1/138) k. Taharet Bab: 138 hds no: 3 kısa bir şekilde)
“…Firas’tan (oda) Amir’den(naklen) ,Onun: “Cunub kimse ve hayızlı kadın Kur’an-ı okuyamazlar.” (Darimi Sunen (2/374-5) K. Taharet bab: 103 hdsno: 996 & Musnedu Darimi (1/679) K. Taharet bab: 103 hdsno: 1031 = Huseyin Selim Esed eser için: “İsnadı Şerik’ten dolayı hasen’dir” demiştir. & İbni Ebi Şeybe Musannef(1/125) K. Taharet bab: 120 hdsno: 7)
“…Ata’dan ve Hammad’dan (o ikisi de) İbrahim ve Said b. Cubeyr’den haber vererek dediler ki: “Hayız ve cünüb, ayetin başından bir kısmını okur sonuna kadar tamamlayamaz.” ( Darimi Sunen(2/375-6) K. Taharet bab: 103 hds no: 999 & Musnedu Darimi (1/680) K. Taharet bab: 103 hds no: 1034= Huseyin Selim Esed eser için: “isnadı zayıftır. Zayıflığının sebebi Haccac’tır. O İbni Ertah’tır. & İbni Ebi Şeybe Musannef (1/125) K. Taharet bab: 121 hds no: 3)
“… Ebi’l-Aliye’den: Hayız gören kadın hakkında (Kur’an okuyup okuyamayacağı soruldu? ) dedi ki: “Hayır! Kur’an okuyamaz.” ( Darimi Sunen (2/376) K. Taharet bab: 103 hdsno: 1000 & Musnedu Darimi (1/680) K. Taharet bab: 103 Hdsno: 1035 = Huseyin Selim Esed eser için: “İsnadı Sahih’tir”demiştir. &İbni Ebi Şeybe Musannef((1/126) K. Taharet bab: 121 Hdsno: 8)
“…İbni Muteyke’den: Aişe hayızlı iken Esma’ya rukye yapardı.” (Darimi Sunen (2/376) K. Taharet bab: 103 hdsno: 1001 & Musnedu Darimi (1/680) K. Taharet bab: 1036 = Huseyin Selim Esed eser için: “İsnadı sahihtir” demiştir. )
İmam Darimi (rh.a) bu eseri kitabının 103 nolu “hayızlı Allah’ı zikreder, Kur’an okuyamaz” bab başlığı altında zikretmiştir. Dolayısıyla imam Darimi (rh.a) içtihadı Aişe (r.a) annemizin rukye olarak Kur’an’ın dışında bir şey okuduğudur. Eserde Aişe (r.a)’nin rukye yaptığı ifade edilmesine rağmen rukyenin Kurân’la mı yoksa Sünnette varid olan dualarla mı yaptığı anlaşılmamaktadır. Bunun delil olabilmesi için başka aydınlatıcı delillere ihtiyaç vardır. Ama şunu söyleyebiliriz ki Aişe (r.a)’nin de görüşü tahmini olarak hayızlının Kur’an okuyamayacağı noktasındadır. Aslında bize göre odak nokta Aişe (ra)’dir. Çünkü onun bu konuda herhangi bir karşıt veya olumlu bir rivayeti yoktur. Elimizdeki ne ana kaynaklarda ne de ara kaynaklarda bu konuda Aişe (r.a) annemizden olumlu ya da olumsuz bir rivayet geldiğine şimdilik rastlamış değiliz. Ama bu konuda bir şey zikretmemesi, sahabe hanımlarının ne ona ne de Rasulullah (s.a.s)’ın diğer hanımlarına bir şey sormamaları ilginç?!! Bize öyle geliyor ki sanki sahabe susarak meselenin hükmünü vermiştir.
İşte bu delillerden dolayı ulema cünüp ve hayız olan kimselerin Kur’an okumalarını haram kabul etmiştir. Caiz değildir. Lakin İmam Malik (rh.a)’den gelen bir rivayette şöyle dediğini İmam Bedreddin el-Ayni şöyle nakletmektedir:
“Ondan (Malik’den) hikâye edilmiştir ki o şöyle dedi: “Hayızlı (Kur’an) okur, cünüb okuyamaz. Çünkü hayızlı okumadığı zaman Kur’an’ı unutur. Hayız günleri uzun bir müddettir. Cünüblükte ise bu müddet uzun değildir.”( Bedreddin el-Ayni Umdetu’l-Karî (3/406) 2. Bsk.2009 daru’l-Kutubu’l-İlmiyye Beyrut-Lubnan)
İmam Nevevi (rh.a)’de İmam Malik (rh.a) görüşünü şöyle aktarır:
“Malik dedi ki: Cünüb olan korunma (istiaze) amaçlı olarak kısa ayetlerden okur. Hayızlı hakkında da ondan iki rivayet vardır. Birincisi onun okunacağı, ikincisi okunmayacağıdır.” (İmam Nevevi el-Mecmu’(3/128) 1 bsk. 2002 Daru’l-Kutubu’l-İlmiyye Beyrut-Lubnan)
Vehbe Zuhayli’de kitabında bu konuda şunları söylemiştir:
“Malikilerde mutemet olan görüşe göre aybaşı ve lohusa olanın cünüb olsun olmasın ezberden Kur’an-ı kerim okuması mekruh değildir. Ancak kanın kesilmesinden ve yıkanmadan önceki hali bundan müstesnadır. Kanın kesilmesinden sonra gusledinceye kadar mutlak olarak hiçbir şey okuyamaz. Çünkü böyle bir durumda özrünün bulunması söz konusu değildir.”(Vehbe Zuhayli. İslam Fıkhı Ansiklopedisi (1/359)çev: Ahmet Efe vdğ. Risale y.)
Mahmud Muhammed Hattab es-Subki “ed-Dinu’l-Halis” adlı eserinde şunu söylemektedir:
“Ancak Malikiler onun (hayızlı kadının) Kur’an okumasına cevaz vermişlerdir. Hayızın müddeti uzun olduğu için kanı da kesilmezse unutmasından korkulduğunda cunuülüğün hilafına cevaz verilmiştir.”(ed-Dinu’l-Halis (1/ 375))
Buraya kadar aktardığımız şeylerden hareketle İmam Malik (rh.a) mezhebinde esas olan cünüb ve hayızlının Kur’an okumamasıdır. Çünkü bu konuda hadisler varid olmuştur. Lakin hayızlı kadına bir ruhsat tanınmıştır. Oda şartlıdır. Yani hayız müddeti onun mezhebinde 15 gün kabul edildiği için eğer kadının kanaması bu süre içerisinde kesilmeden devam ederse ve o hıfzındaki Kur’an-ı unutacağından korkarsa okumasında bir beis yoktur. Dolayısıyla kadının haizi 3 gün sürerse ve o arada ezberindeki Kur’an-ı unutma korkusu yoksa oda Kur’an okuyamaz.
İmam Nevevi (rh.a) “el-Mecmu’da kadınların unutma mazereti ile ilgili olarak şunları söylemektedir:
“Eğer: “Biz hayızlı için unutma korkusunda cevaz verdik” derlerse. Biz de deriz ki: “onun kalbinden geçirerek tefekkür etmesiyle kasd edilen hasıl olur.”(İmam Nevevi el-Mecmu’(3/130) 1.bsk. 2002 Daru’l-Kutubu’l-İlmiyye Beyrut –Lubnan)
Yine İmam Nevevi (rh.a) Muslim şerhinde 872-79 hadislerin şerhinde şunları söylemektedir:
“….Bundan dolayı cünüb bir kimse eğer dilini hareket ettirmeksizin kalbinde Kur’an-ı Kerimi geçirip, üzerinde düşünecek olursa cünüb için haram olan Kur’an okuma günahını işlemiş bir kimse olmayacağını ittifakla kabul etmişlerdir.”(İmam Nevevi Sahihi Muslim Şerhi el-Minhac (3/161) çev: M. Beşir Eryarsoy. Polen y.)
Said Havva (rha)’de kitabında şunları söylemektedir:
“…Büyük hadesli olanın (gusül ihtiyacı olanın) ise Kur’an-ı Kerim’i ancak dilini oynatmadan sadece bakması veya içinden okuması caiz olur.”(Said Havva İbadet Ansiklopedisi (2/86) çev: Ahmed Varol vdğ. Aksa y)
İmam Tahavi (rh.a)’nin dev eseri “ihtilafu’l-Ulema”sını muhtasar bir şekilde bize aktaran imam Cessas(rh.a) konu ile ilgili olarak İmam’ın sözlerini şöyle özetlemiştir:
“99-Haiz hakkında (Kur’an) okur mu?
“Bizim ashabımız ve Sevri’nin indinde ne haiz ne nifaslı ne de cünüb Kur’an okuyamaz.
Malik dedi ki: Nifas ve haiz ne kadar isterse okur. Amma cünübe gelince ancak hafif bir şeyin dışında (Kur’an) okuyamaz.
Evzaî dedi ki: hayızlı kadın yolculuğa çıkmak üzere iken veya bineğine binerken Kur’an okuyabilir.
Leys dedi ki: Cünüb Kur’an okuyamaz ancak korku anında olması hariç
Şafii dedi ki: Cünübden başkası Kur’an okumaktan men edilmez. (İmam Cessas Muhtasaru ihtilafu’l-Ulema(1/172-3)1.bsk 1995/1416 daru’l-Beşairu’l-İslamiyye Beyrut –Lubnan.)
Buraya kadar zikrettiklerimizi eğer toparlar isek Rasulullah (s.a.s)’dan gelen hadisler, kendisinin Sünnetine uymamız emredilen İmam Ömer ve İmam Ali(r.anhuma)’nın fetvaları, Kufenin Kadısı İbn Mes’ud (r.a) fetvası, Selman (r.a) fetvası, Abdullah ibni Revaha ve karısı (r.anhuma) arasında geçen kıssada Kur’anı Cünübün okumayacağının açık bir şekilde bildirilmesi, İbni Abbas, Said b. Cubeyr, Ebu Vail ve İbrahim en-Nehai (r.anhum) hepsinin fetvası cünüb ve hayzın Kur’an okuyamayacağıdır. Bu konuda İbni Abbas ve İbrahim en-Nehai (rh.a) değişik görüşlerinin olduğu ifade edilmiştir. Lakin İddia edildiğinin aksine onlar cünüb olanın ve haizin Kur’an okuyacağı görüşünde değillerdir. Buna dair çalışmayı bu yazının dışında ayrıca inşaallah işleyeceğiz.
Hülasa İmam Malik (rh.a) in görüşü Kur’anı ezberlemiş ve hayızı uzun sürdüğünden Kur’an’ı unutacaksa bu vasfa haiz kadınlara verilmiştir. Hafız olmayanlara bu fetva geçerli değildir. Bu böyle olmakla beraber, cumhurun üzerinde bulunduğu sağlam delillere teslim olmak daha doğrudur. O da hafızların içlerinden Kur’an-ı tekrar edip günlük virdlerini yerine getirmeleridir. İnsanın içini rahatlatan fetvada budur. Özellikle günümüzde bu iş daha da kolaydır. Bilgisayar ortamında açılan Mushaf sayfaları el değdirilmeden hem sesli hem de gözle takip edilmeye musaiddir. Bu imkan varken imam Malik (rh.a) fetvasına ihtiyaç kalmaz…
