20 Ocak 2018 - Cumartesi

Şu anda buradasınız: / ÇOCUKLARIN DÜNYASINDA OYUN VE OYUNCAKLAR

ÇOCUKLARIN DÜNYASINDA OYUN VE OYUNCAKLAR

 

                 

 

                                                                                                                                         

 

Oyun, çocukların dünyasında çok önemli bir yere sahiptir. Oyun, sonucu düşünülmeden çocuğun eğlenmek amacıyla yaptığı “iş”tir. Oyuncaklar ise çocukların bu işi yapmakla kullandığı araçlardır.1 Oyun oynamak çocukların en sevdikleri şey, hatta oyun çocuğun işidir...

 

Çocuk oyun oynarken hem eğlenir hem de birçok yeni şey öğrenir. Çocuk, oyun yoluyla üzüntü ve sıkıntılarından kurtulur. Çocuk oyun oynarken hevesli ve dikkatlidir. Çocuk oyun oynarken içinde birikmiş enerjiyi atar, rahatlar, mutlu olur. Rahatlayan çocuk anne babasıyla, arkadaşlarıyla çatışmaz. Daha rahat iletişim kurar. Oyun, çocuğun dünya hakkındaki bilgisini geliştiren başlıca araçtır. Oyun, çocuğun en ciddi işidir. Çocuk doğduğu andan itibaren oyun oynar. Bu oyunlar çoğu zaman bizim oyun diye nitelendirdiğimiz davranışlardan çok farklıdır.  Oyun çocuk için bir ihtiyaçtır. Oyunun nitelikleri çocuğun yaşıyla birlikte farklılıklar gösterir. 2

 

Çocuğun bedensel, duygusal, sosyal, zihinsel ve dil gelişiminde oyun ve oyucakların büyük önemi vardır. Oyun oynarken çocuk mutlu olur. Çocuğun büyümesi ve sağlıklı gelişmesi için beslenme, sevgi, bakım ne kadar gerekli ise oyun ve oyuncaklar da o kadar gereklidir.

 

Çocuk, oyun yoluyla düşünmeyi ve kendi başına karar vermeyi, sorumluluk almayı, işbirliği yapmayı ve paylaşmayı, sonuca oluşmayı, konsantre olmayı öğrenir. Hayal gücünü geliştirir, dikkatini bir noktaya toplamayı ve becerilerini organize etmeyi öğrenir.3Çocuk için hayat, oyunla güzeldir; oyunsuz hayat anlamını yitirir. Çocuk oyunla öğrenir; bedence, ruhça,  zekâca, oyunla gelişir. Büyüme yolundaki basamaklara oyunla tırmanır. Çocuklar dünyayı ve hayatı bir oyun olarak görür. Onları oyundan mahrum ederseniz, dünyalarını yıkmış olursunuz. İyi seçilen, yaşına ve zekâsına uygun olarak kullanılan oyun ve oyuncaklar, çocuk eğitiminde anne, baba gibi rol oynar. Çocuk oynarken tecrübe kazanır. Oyun, onun hayatının çok önemli bir parçasıdır.4 Bu sebeple çocuk eğitiminin ilk adımı onunla ilgilenmek, onunla oynamaktır. Çocuk için yaşamı öğrenme aracı olan oyun büyük öneme sahiptir.

 

Oyun çocukların en doğal anlaşma ortamıdır. Bir araya gelen iki küçük çocuk, daha birbirinin adını öğrenmeden oynamaya koyulurlar. Çünkü oyun onların ortak dilidir. Ancak birlikte oynayabilmek için, oyuncakları paylaşmak, oyun kurallarını bozmamak gerekir. Oyunun çekiciliği üç yaşından başlayarak çocukları işbirliğine iter. Böylece oyun, çocuğun toplumsal bir varlık olarak gelişmesinden doğal ortam olur.5

 

Oyun, çocuğun en mühim meselesidir. Oyun, çocuğun en temel gıdasıdır. Bu gıda uğruna bazen yemeyi, içmeyi ve tuvalete gitmeyi bile unutabilir. Bu da gösteriyor ki çocuk için oyun, hava ve su kadar önemli bir gıdadır. 6Oyun, çocuğu maddeten yorsa da manen dinlendirir.

 

Oyun ve Oyuncağın Çocuğa Faydaları

 

Oyunun çocuk üzerinde değerli sayabileceğimiz faydaları vardır:

 

• Bedensel olarak, çocuklarda kas sisteminin gelişmesine ve kendisinde birikmiş olan enerjinin boşalmasına yarar.

 

• Çocuk, günlük olarak karşılaştığı gerilimlerden kurtulmayı, kendisinde tabiî olarak var olan saldırganlığın boşalımını ve korkularını, oynamış olduğu oyunlarla üzerlerinden atarak sağlar.

 

• Renkleri, biçimleri ve boyutları farklı oyuncaklarıyla oynayan çocuk, zamanla bunların anlamlarını kavrar.

 

• Çocuk oyunla birlikte paylaşmayı, diğer oyun arkadaşlarıyla işbirliği yapmayı öğrenir.

 

• Çocuk oyunla toplum ve ahlâk kurallarına uyum göstermeyi öğrenir. Bedeni, zihnî ve ahlâkî gelişimini artırır. Çocuk oynarken tecrübe kazanır. Oyun, onun hayatının çok önemli bir parçasıdır.7

 

• Oyun çocuğa kendine güvenmeyi ve kendi kendine yetmeyi öğretir. Çocuk oyun yoluyla sorumluluk almayı öğrenir. Oyun esnasında çocukların arasındaki bağ da güçlenir.

 

Oyun ve Oyuncaklarda Nelere Dikat Etmeli?

 

İyi oyuncak, her şeyden önce tehlikesiz olmalıdır, keskin kenarlı ve sivri uçlu olmayan, kolayca kırılan ve dayanıklı olan oyuncaklardır. Bir başka nokta da, çocuğun oynadığı oyun yüzde 90’ı çocuk tarafından yürütülüyor, yüzde 10’u oyuncakla sağlanıyorsa bu oyuncak iyi oyuncak demektir. Elektronik oyuncaklarda ise çocuk pasiftir, çocuğa sadece oyuncağı işleten düğmeye basmak kalır. Hâlbuki çocuğa ne kadar çok, oyuncağa ne kadar az iş düşerse çocuğun aktifliği ve zekâsının kıvraklığı o oranda gelişecektir. 8

 

Çocuk için pahalı oyuncaktan ziyade oyuncağı fonksyonları önemlidir. Çocuklar için en doğru oyuncak seçimi, alınan oyuncakla ne kadar sık oynadığı ve ne derece zevk aldığıyla belirlenebilir. Alınan oyuncak çocukların merakını uyandırarak dikkati üzerine çekmeli, hayal gücünü ve el becerisini geliştirebilmelidir. 9

 

Oyuncak eğlendirici olmalıdır. Pilli oyuncaklar ilk anda çocuk için büyük eğlencedir. Çocuk düğmeye basıp oyuncağı yürüttüğü zaman çok hoşlanır ama bu oyuncakla birkaç saat oynayınca işin eğlenceli yanı kalmaz oyun monoton ve sıkıcı hale gelir. Ayrıca oyuncak, çocuğun yaşına ve gelişme dönemine uygun olmalıdır. Özellikle bozup yapabileceği küpler, logolar, renkli kolonlar, toplar tercih edilmelidir. Elektronik oyuncaklardan ziyade onları aktifleştirecek olanları seçelim.10

 

Çocukların oyuncak seçiminde cinsiyet faktörü önemli bir yer tutmaktadır. Bulgulara göre, kız çocukları için en çok seçilen oyuncaklar sırayla, bebek, model oyuncaklar,  yapı inşa oyuncaklardır.  Bu sıralama erkek çocuklar için, tekerlekli oyuncaklar,  pilli ve uzaktan kumandalı oyuncaklar,  top oyuncak silahlar, yapı-inşat oyuncklardır.  Her iki sıralama, hem ana baba hem de oyuncakcı tarafından doğrulanmıştır. 11Oyuncak, birden fazla çocuğun oynayabileceği nitelikte olmalı, paylaşım duygusunu desteklemelidir.12 Oyuncak göze hoş görünmeli, yapısı ve biçimi zevkli olmalıdır.

 

• Seçilen oyuncaklar çocuğun beş duyusuna hitap etmelidir.

 

• Onun yeteneklerini ve hayal gücünü geliştirir yönde olmalıdır.

 

• Çocuğumuza alacağımız oyuncaklar, onun kas ve el becerilerini geliştirir tarzda olmalıdır.

 

• Çocuk onları rahatça söküp kendine göre şekiller verebilmelidir. Anasınıfı çağlarında çocuğunuzun yazım ve çizimleri düzgün yapabilmesi için el becerisini geliştirmede oyun hamuru ya da kil kullanmasını sağlamalısınız.

 

• Çocuğunuza oyuncak alırken mutlaka onun da fikirlerini dikkate alın.

 

• Oyuncak seçiminde çocuklarınızın cinsiyetlerini de göz önünde bulundurmalısınız. Erkek çocuğunuza oyuncak bebek almanız doğru değildir. Onun gelişim evresi içinde kişiliğinin göstereceği davranışları tam tersi yönde geliştirebilir.

 

• Anne babalar, çocuklarının dünyalarına inerek oyun oynamalı ve aralarındaki duygusal bağı kuvvet-lendirmelidirler. Anne baba ve çocuk arasında gelişen bu kuvvetli iletişim ile birlikte anne babalar çocuklarını daha iyi tanıyacaklardır. Çocukları bir problemle karşılaştığı zaman, onların meselelerini bu kuvvetli iletişim sayesinde keşfedip hemen çözüm yollarına başvuracaklardır.

 

• Çocuğunuzla oyun oynamanız bir zaman kaybı değil, tam tersine sizin onu daha iyi tanıyabilmeniz için bir fırsattır.

 

• Günümüzde bilgisayar destekli oyunların çoğalması ve çocukların bu oyunlara aşırı ilgi göstermesi, anne babaları ister istemez düşündürmektedir. Bilgisayar oyunları seçilirken çocukların yaş grupları mutlaka dikkate alınmalıdır.13 Okul çağında ve öncesindeki çocuklara bilgisayar oyunları seçilirken, şiddet içerikli oyunlar yerine eğitici oyunların tercih edilmesi onların gelişimi açısından daha faydalı olacaktır.

 

Günümüzde televizyon ve internet bağımlılığı çocuklarımızı hareketli yaşamaktan alıkoyuyor. Bu yüzden de ailelerin çocuklarını oyun oynamaya, spor yapmaya teşvik etmesi gerekiyor. Ayrıca anne ve babalar, çocuğa oyun esnasında arkadaşlarına karşı iyi davranmasını, hile yapmamasını, yalan ve küfürlü konuşmamasını öğretmelidir.

 

İslâm Dinî’nin Oyuna Bakışı

 

Hz. Peygamber bazı oyunlara ve sportif faaliyetlere izin vermiş, hatta bunları teşvik etmiştir. Genel olarak İslâm eğitmcileri de oyunun çocuğun gelişim ve eğitiminde önemli bir rol oynadığını kabul ederler. İmam Gazali, oyunun özellikle zihnî yorgunluğu giderici ve dinlendirici etkisine dikkat çeker.14Bu bakımdan kız ve erkek çocukların kendi cinsiyetlerine uygun oyunlar oynayarak yetişmelerine önem verilmelidir. Hz. Peygamber’den nakledilen hadislerde kız çocuklarının bebeklerle ev işleriyle ilgili oyunlar oynadıkları,15 erkek çocukların da atcılık, binicilik, yüzme, yürüme, koşu ve güreş gibi alanlarda16eğitildikleri anlaşılmaktadır. Çocuğun oynayıp, eğlenmesine imkân sağlamak gerekir.

 

Prof. Dr. İbrahim Canan, dinî açıdan çocukların oyunlarını üç grupta incelemektedir:

 

1- Gayeli oyunlar

 

Bu grup oyunlar, hayata hazırlayıcı mahiyettedir. Erkekler için atış, yüzme, ata binme; kızlar için bebeklerle ve ev işleriyle ilgili oyunlar.

 

2- Oyalıyıcı oyunlar

 

 Bunlar çocukların boş vakit geçirmelerine yardımcı olan oyunladır. Yasaklanmış cinsten olmamak şartıyla meşkul olup, eğlendirici her çeşit oyun bu gruba girer.

 

3- Zararlı oyunlar

 

Bunlar, dinin yasaklamış olduğu kumar ve bahisli oyunladır.17

 

Yüce dinimiz İslâm, Müslümanların hayat içerisinde karşılaştıkları yorgunluk, üzüntü ve kederlerini hafifletmek ve eğlenmek amacıyla birtakım oyun ve sporların yapılmasına müsaade etmiş hatta teşvik etmiştir.

 

Günümüzdeki sporların tümü Hz. Peygamber devrinde yoktu. Ancak dinimizin emir ve yasaklarına ters düşmeyen bütün spor çeşitlerinin câiz olduğu açıktır. Bu cevâza boks gibi karşılıklı zarar vermeye yönelik sporları katmak mümkün değildir. Öte yandan dinimiz, seyirci olmaktan çok bizzat spor yapmayı teşvik eder. Herkesin kendi kapasitesine göre yapabileceği bir spor dalı vardır. Dinimiz, bazı prensiplerin göz önüne alınması durumunda sportif faaliyetlerle uğraşmanın bir sakıncası olmadığı görüşündedir.

 

Ayrıca tavla, satranç, iskambil, dama, tenis, bilardo ve okey gibi oyun­ların hepsi kumar amacıyla oynandığı ve bunlarla kazanç elde etmek istendiği takdirde, kumar hükmünde olduklarında şüphe yoktur (ve haramdır).”18 İslam, birçok oyun ve eğlence çeşidini helâl, bunun yanında kumar bulaşığı olan her türlü oyunu da haram kılmıştır.19

 

Kumar; Nasıl sonuçlanacağı önceden belli olmayan, ihtimalli bir şeye bağlı kalarak para veya mal vermek veya almaktır. Adı ne olursa olsun, bu özelliği taşıyan para veya mal karşılığı oynanan her oyun kumardır. Kazanma veya kaybetme söz konusu olan hangi çeşit oyun olursa olsun, bu kumardır. Kumardaki kazanç, haksız bir kazançtır. Başkalarının zararına olarak, çalışmadan şansa dayanan bir menfaat elde etme halidir. Kumarın her çeşidi İslâm’da haram kılınmıştır. “Aranızda mallarınızı haksız sebeplerle ve bâtıl yollarla yemeyin.”20 

 

Sonuç olarak, kumar amacı olmaksızın sadece dinlenmek, eğlenmek ve zevk için oynanabilen oyunların da mubah olabilmesi için dört şart öngörülmüştür:

 

a) Namazın geçmesine veya gecikmesine yol açmamalı.

 

b) Hiçbir menfaat beklenmemeli.

 

c) Oyun sırasında dilini kötü ve boş sözlerden korumalı (ayrıca kızgınlığa, dargınlığa sebep olmamalı).

 

d) Normal dinlenme ve eğlenme ölçülerini aşarak vakit israfına yol açmamalıdır.21Piyango, spor toto, loto, iddaa, at yarışları, bahis gibi tertip ve oyunlar da kumardır 22 ve haramdır. Bu tür kötü ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmalıyız. Zararlı alışkanlıklar; bazen taklit, özenti ve kötü çevre, bazen de merak ve kişilik zafiyeti sebebiyle oluşmaktadır. Bundan dolayı çocukların ve gençlerin eğitim, yetişme ve çevreden etkilenme dönemlerinde anne babaların çok dikkatli olmaları gerekir.

 

Dipnot

 

1- Ercan Nar, Beni Anlayın, Babıali Kültür Yay., İst. 2006, s. 75

2- Özgür Demiral, Çocuğun Eğitimi, 1, Seha Neşriyat, İst. 1995, s. 65

3- Prof. Dr. Sefa  Saygılı, Çocuk Psikolojisi, Nesil Yay., İst. 2007, s. 74

4- Halit  Ertuğrul, Son Gelişmelerle Çocuk Eğitiminde Yeni Teknikler, Timaş Yay., İst. 2006,   s. 124

5- Prof. Dr. Atalay Yörükoğlu, Çocuk Ruh Sağlığı, Özgür Yay., İst. 2010, s. 70

6-  Vehbi Vakkasoğlu, Çocuk Eğitimi, s. 179

7- Halit Ertuğrul, a.g.e., s. 124                            

8- Sefa Saygılı, Çocuk Yetiştirmek, s. 105

9- Dr. Hasan Gümüş, Çocuğun Dünyası, s. 86-87

10- Sefa Saygılı, a.g.e., s.105-106

11- Prof. Dr. Haluk Yavuzer, Çocuk Psikolojisi, s. 182-183

12- Dr. Esra Ömeroğlu, Çocuk ve Oyun, Seha Neşriyat, İst. 1995, s. 50

13- Ercan Nar, a.g.e., s. 76-77

14- İmam Gazalî, İhyau Ulumi’d-Din, çev. Ahmet Serdaroğlu, Be­dir Yay., İst. 1975, c. 3

15- Buharî Edep 81; Müslim, Fez’ilü’s- sahabe, 11

16- Müslim, İmâre 168;  İbn Mace, Cihad 19

17- Prof. Dr. İbrahim Canan, Peygamberimizin Sünneti’nde Terbiye, Tuğra Neşriyat, İst. 1977, s. 253-266

18- Şamil İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 10

19- Prof. Dr. Hayreddin Karaman, vdğ., İlmihal, c. 2, s. 121

20- Bakara, 2/188; Nisâ, 4/29

21- Şamil İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 10

22- Prof. Dr. Hayreddin Karaman, Helâller ve Haramlar, Nesil Yay., İst. 1987, s. 158

 

 

 

 

 

 

 

Yazar:
Süleyman GÜLEK
logo
Bugünün ihyasından yarının inşaasına
Bize Ulaşın

0(216) 612 78 22

0(216) 611 04 64

vuslat@vuslatdergisi.com

Ihlamurkuyu Mah. Alemdağ Cad.
Adalet Sok. No:11 P.K 34772
Ümraniye / İstanbul