18 Kasım 2017 - Cumartesi

Şu anda buradasınız: / TEVHİD VAHDETİ GEREKTİRİR

TEVHİD VAHDETİ GEREKTİRİR

Tevhidi Doğru Anlamak

 

Tevhid: Lugatta; birlemek, bir Allah’tan başka ilâh olmadığına inanmak demektir. Her yerde ve her şeyde Allah’tan başka tesir ve hâkimiyetin olmadığını anlamak, bilmek ve bilerek yaşamak demektir. 1 Tevhid, terim olarak; Allah’ı zâtında, sıfatlarında, isimlerinde ve fiillerinde birlemek, O’na hiçbir şeyi eş ve ortak koşmamaktır. Tevhid kelimesi, “Lâ ilâhe illâllah”tır. Yani “Allah’tan başka ilâh yoktur.” “Senden önce hiçbir peygamber göndermedik ki ona ‘Benden başka İlâh yoktur. Şu halde Bana kulluk edin’ diye vahyetmiş olmayalım.” (Enbiyâ, 21/25) İlk peygamber Hz. Adem (a.s.)’dan, son peygamber Hz. Mu­hammed (s.a.s.)’e kadar gelen bütün peygamberlerin ortak mesa­jıdır Lâ ilâhe illâllah. Çünkü İslâm dininin esası tevhiddir. Allah’tan başka hiçbir ilâh yoktur. Bütün insanlar sadece ve sadece O’na ibâdet etmeli ve O’na kulluk yapmalıdırlar. “Hüküm ancak Al­lah’ındır. O, yalnız kendisine kulluk etmemizi emir buyurmuştur. İşte doğru ve sâbit din budur. Fakat insanların çoğu bilmezler .” (Yusuf, 12/40)

 

Zaten Allah’tan başka ibâdet/kulluk edilmeye, O’nun dışında mutlak olarak itaat edilmeye ve boyun eğilmeye lâyık kimse yok­tur. Dikkat etmek gerekir ki, kelime-i tevhidi söyleyenler, önce Allah’tan başka bütün ilâhları reddetmeli ve ilâh olarak sadece Allah’ı kabul etmelidir. Mekke’de nâzil olan Kur’an âyetlerinin birçoğu doğrudan tev­hidi telkin etmekte, bir kısmı da şirki reddetmektedir. Allah’ı ye­gâne ilâh, rabb ve otorite olarak tanımak, birliğini ikrar etmek, her çeşit ortağı O’ndan uzak tutmakla gerçekleşen tevhid, İslâm dininin en önemli özelliğidir. İslâm bu özelliğiyle hem câhiliyye putpe­resliğinden, hem de Mecûsilik’ten ayrılır (onlarla bağdaşmaz)2

 

Tevhidin özünde Allah’tan başka ilâh tanınan varlıkların tü­münün, inanç dünyasından temizlenmesi, atılması vardır. Bütün güç ve kuvvetin, bütün izzet ve şerefin, bütün egemenlik ve salta­natın yalnızca Allah’ta olduğuna inanç, tevhidin ruhudur. İnsanlık tarihi boyunca peygamberlerin mücadelesindeki biricik hedef şu­dur: İnsanların insanlar üzerindeki saltanatına son vermek ve yal­nızca Allah’ın hükümranlığını kabul. İslâm’ın tevhid inancı ile kral­ların, idarecilerin kendilerini hakkın ve halkın üzerinde görme sev­daları son bulur.3Bir kişi “Lâ ilâhe illâllah” demekle şunları demiş oluyor: Al­lah’tan başka ibâdet edilecek, tapılacak, çekinilecek, korkulacak, bel bağlanılacak, el açıp yalvarılacak, duâ ve yalvarışlara cevap ve­rip gereğini yerine getirecek, sığınılacak birisi yoktur.4

 

İbn Abbas (r.a.)’den: Ebu Talib hastalandığı zaman, Kureyş’den bir heyet onu ziyarete gitti. Aralarında Ebu Cehil de vardı. Ebu Talib’e: “Yeğenin bizim ilâhlarımızı reddediyor, kötülüyor. Onu çağırıp da bundan men etsen” dediler. Ebu Talib, Hz. Peygamber’e adam gönderdi. Hz. Peygamber Ebu Talib’in yanına geldi. Ebu Talib Hz. Peygamber’e hitaben: “Ye­ğenim! Bu halk senden niçin şikâyet ediyor? Senin onların ilâhlarını kötülediğini ve onlar hakkında ileri geri konuştuğunu id­dia ediyorlar” dedi. Allah’ın Rasûlü söz aldı ve dedi ki: “Amcacığım, ben onların öyle bir kelime üzerinde birleşmelerini istiyorum ki, o sözü söyle­dikleri takdirde, Arap olmayanlar da onlara cizye verecektir.” He­yet, “Eğer mesele bir tek sözden ibaretse, evet; isterse on söz olsun, nedir?” Ebu Talib de “Yeğenim o hangi sözdür?” dedi.

 

Hz. Peygamber: “Allah’tan başka ilâh yoktur’ sözüdür” bu­yurdu. Bunun üzerine heyettekiler, kızarak ve yakalarını silkerek kalktılar ve dediler ki: “Birçok ilâhları bir tek ilâh mı yapacak? Bu şaşılacak bir şey! Haydi yürüyün, ilâhlarımıza sahip çıkalım” diye­rek gittiler.5 Açıkça görülüyor ki Mekke’deki halk tevhidin (Lâ ilâhe illâllah’ın) ne anlama geldiğini biliyorlardı. Onun için “Allah’tan başka ilâh yoktur” sözünü Rasûlullah (s.a.s.) söyleyince, onlar “ne demek istiyorsun?” diye sormadılar. Çünkü ne anlama geldiğini çok iyi biliyorlardı. Onun için heyette­kiler hemen kızıp kalktılar. “Birçok ilâhları bir tek ilâh mı yapacak? Olmaz öyle şey!” diyerek karşı çıktılar.

 

Onlar anladılar ki Allah’tan başka Lat, Menat, Uzza gibi bütün ilâhları reddetmek gerektiğini; onun için işlerine gelmediğinden dolayı karşı çıktılar ve Rasûlullah (s.a.s.)’in dâvetine, tevhid çağrısına engel olmak için Peygamberi­miz (s.a.s.)’in amcası ve koruyucusu Ebu Talib’e giderek kendisine “yeğenini, İslâm dâvâsından vazgeçir, ya da himaye etmekten vazgeç” dediler. Ebu Talib durumu yeğeni Hz. Muhammed’e (s.a.s.) anlatınca o şöyle cevap verdi: “Allah’a yemin ederim ki; ey amca! Güneşi sağ elime, Ay’ı da sol elime verseler yine de bu dâ­vâdan vazgeçmem. Ya Allah’ın dini hâkim olacak yahut bu uğurda öleceğim!” buyurdu.6 Bunun ardından Mekke’li müşrikler Peygam­berimiz (s.a.s.) ve ashabı üzerine zulüm ve baskılarını artır­dılar. Bu zulüm sırasında çok sayıda sahâbi işkence ve eziyetten dolayı şehit oldu.7 Müşrikler Allah’ın Rasûlü (s.a.s.) ve beraberindekilerin haklı dâvâlarından vazgeçmeyeceklerini anlayınca onlarla uzlaşmaya yanaşarak onlara mal, mülk, makam, mevki, para teklif ettilerse de bu tür teklifleri Peygamberimiz (s.a.s.) reddetmiştir.8

 

Müşrikler Rasûlullah (s.a.s.)’in Tevhid dâvetine engel olmak için teklif ettikleri maddî imkânları9 da Peygamberimiz (s.a.s.) tarafından reddedilince artık ne yapılırsa yapılsın dâvâsından vaz­geçiremeyeceklerini anlayınca tevhidi savunanlara karşı mücade­leyi artırdılar, her türlü zulmü, işkenceyi onlara revâ gördüler. Hz. Âdem (a.s.)’dan Hz. Muhammed (s.a.s.)’e kadar, oradan da günümüze kadar aynı şekilde tevhidi savunanlara bu uğurda gayret edenlere karşı çıkılıyor.  Tarih boyu hak-bâtıl mücadelesinde hakka karşı olanlar, hakkı savunanların etkinliğini kırmak için birtakım iftiralarda bulu­narak etkinliğini kırmaya çalışıyorlar.  Hz. Ali (r.a.) diyor ki: Rasûlullah (s.a.s.) şöyle buyurdu: “Kişi dört şeye inanmadıkça mü’min olmuş sayılmaz: Allah’tan başka ilâh olmadığına ve benim Allah’ın kulu ve elçisi Muhammed oldu­ğuma, beni bütün insanlara hakla göndermiş bulunduğuna şehâdet etmek, öldükten sonra tekrar dirilmeye inanmak ve kadere inan­mak.”10 Osman (r.a.) şöyle dedi: Rasûlullah (s.a.s.): “Her kim Allah’tan başka ilâh olmadığını bilerek ölürse cennete girer.”11 buyurdu.

 

 Enes İbn Malik (r.a.) şöyle dedi: Rasûlullah (s.a.s.):

 “Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna şehâdet eden her kula Allah muhakkak ateşi haram kılmıştır” buyurdu. Muaz: “Ya Rasûlallah, bunu insanlara haber vereyim mi ki sevinsin­ler?” dedi. Rasûlullah:“O takdirde ona güvenirler (iyi amel yap­mazlar)” buyurdu.12Hadislerden de görüldüğü gibi, tevhidin önemi açıkça belirti­liyor. “İman edip sâlih amelde bulunanlar, onlar cennet halklarıdır­lar. Orada devamlı kalıcılardır.” (Bakara, 2/82) İman edip, inanılması gereken şeylere inanıp sâlih amel işle­yenlere, iyi işler yapıp kötü işlerden sakınanlara, Allah’ın ve Rasûlü’nün gösterdiği hak yoldan gidenlere Rabbimiz Allah: “On­lar cennet halkıdırlar, orada devamlı kalıcıdırlar” buyuruyor.

 

Merhum Mevdudi şöyle demektedir: “Lâ ilâhe illâllah” de­mekle kurtulunmaz. Bu söz ancak Lâ ilâhe illâllah temeli üzerine gerçekleşen bir inanç, düşünce ve yaşantının ifadesi şeklinde or­taya çıkar ve söylenirse asıl anlamı belirlenmiş olur. Eğer bu ha­dis­lerden, kişi sözle inandığını söyler ise, cennete girer. Fakat; inanç, düşünce ve yaşantı bütün yönleriyle bu sözün tezâhürü olduğu halde bu gerçekleşir; yani bu söz gerçek, olunması gereken şekliyle mü’min olan birisinin, kendi halini tanımlayan en kısa ifade şeklinde olursa, böyle anlaşılırsa aslına uygun olan şekliyle kavranmış demektir. Yoksa bir kişi küfrün bizzat içinde olsa, küfrün temsilcisi olsa, hayatının her anını küfre göre düzenleyip sonra da kalkıp bir değil, binlerce defa bu sözü (tevhidi) söylese hiçbir yararını görmez.13 Dolayısıyla mü’minler için tevhid, insanın yaşamındaki düşünce­den ve hayatındaki her alanına kadar Allah ve Rasûlünün buyur­duğu gibi olmalıdır.

 

Tevhid Ne ile Gerçekleşir?

a- İhlâsla, sadece Allah’a ibâdet etmekle,

b- Bütün tâğutları reddetmek, bunlara itaat edenlerden, onları destekleyip dost edinenlerden uzaklaşmak, onları bu anlamda onaylamamakla,

c- Şirkin bütün derece ve türlerinden sakınmak, ona giden yolları tıkamakla.(14) Demek ki sadece sözle tevhid gerçekleşmiyor; ancak gereğini yapmakla, tevhidi bozan durumlardan kaçınmakla gerçekleşiyor.

 

Tevhid Vahdeti Gerektirir

 

Tevhid, her şeyden önce “vahdet” ile birlikte düşünülmelidir. Vahdet, sözlük anlamıyla toplu bir birlik demektir. Tevhid ise birleme, tek’e doğru yönelme ve birliğe ulaşmak için çaba harca­mak anlamlarına gelir. Tevhidin sonucunda birlik, yani vahdet meydana gelir. Vahdeti parçalayan, tevhidi bozan her türlü inanç, düşünce, davranış ve eylemlere “tefrika” adı veril­mek­tedir.

 

Kur’an’da ve hadislerde hem tefrika yani ayrılma, anlaşmazlık şiddetle reddedilmekte hem de vahdet ve tevhid emredilmektedir. Rabbimiz Allah şöyle beyan ediyor: “Allah’ın ipine (Kur’an’a, İs­lâm’a) sımsıkı yapışın; ayrılmayın.” (Âl-i İmrân, 3/103) Âyetteki iki noktaya dikkat edilmelidir. Birisi: “Allah’ın ipine topluca sarılın” şeklinde ifade edildiği gibi, tevhid ve vahdetin emredilmesi; ikincisi ise “tefrikaya (ayrılığa) düşmeyin.” şeklinde mü’minlerin sakındırılması, ayrılığa karşı uyarılmasıdır.15 Vahdet, başka âyet ve hadislerde de dile ge­ti­rilmiştir: “Allah ve rasûlüne itaat edin, birbirinizle çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız da gücünüz gider (başarısızlığa uğrarsı­nız). Sabredin, çünkü Allah sabredenlerle beraberdir.”(Enfâl, 8/46). Rasûlullah (s.a.s.) hadis-i şerifte şöyle beyan ediyor: “Size cemaati tavsiye ederim, ayrılıktan da sakının.” “Cemaatte (birlikte) rahmet, ayrılıkta da azap vardır.”16 Âyet ve hadislerden de açıkça anlaşılmaktadır ki, mü’minler hangi ülkede ve nerede olursa olsun birlik-beraberlik içerisinde olmaları ve ayrılıktan kaçınmaları ge­rekmektedir.

 

Vahdetin gerçekleşmesi için gerekenlerin altını çizmek ve çö­züm yolunu özet olarak belirtmek gerekirse, şu hususlara vurgular yapılmalıdır: Kur’an ve sahih sünnet çerçevesinde birleşmeye vah­det denildiği için, değişik kaynaklar edinen insanların tefrika içinde bölük pörçük olmaları gâyet doğaldır. Kur’an’dan başka bir kitabı mutlak hakikat ve mutlak kaynak edinen her insan, tabiatıyla kay­nakları farklı olduğundan vahdete ulaşamaz. Vahdet her konuda aynı olmak, hiç ihtilâf etmemek, standart bir tip, robot adamlar üretmek, liderlere ve teşkilatlara mâsum damgası vurmak, devamlı baş eğmek değildir. Mü’minlerin dinin esas meselelerinde, Kur’an ve sahih sünnetin kesin olarak hükme bağladığı temel konularda birleşmesi ve bu doğrultuda işbirliği yapması, cemaat ve ümmet olmasıdır. Mü’minler arasında vahdete en­gel durumlar varsa, bu ya iman sorunundan, ya da âhlak soru­nundan veya her iki sorundan kaynaklanmaktadır. Mü’minler, farklı cemaat mensuplarına gönül ve kucak açmalı, ziyaret etmeli, onları sevdiğimizi ispat edecek yaklaşımlarda bu­lunmalı, horgörüyü sadece kâfirlere, hoşgörüyü ise hangi gruptan olursa olsun tüm müslümanlara gösterebilmelidir (onlarla iyi ge­çinmeye çalışmalıdır).

 

“Ben falan cemaatle veya filanla bir araya gelmem!”, “onun ol­duğu yerde ben yokum!”, “ şu hocanın konferansını, sohbetini din­lemem”, “şu kitabı (gazeteyi, dergiyi, yazarı okumam) okuyan­lar şucudur, bunları okuyanlarla iş birliği yapılmaz, onlara yakın olunmaz” gibi örnekleri çoğaltabileceğimiz anlayışla vahdet değil, ancak tefrika ve fitne üretilir.17  Müslümanların birbirini sevmeleri ve ittifak ettikleri konularda birleşip işbirliğine girmeleri, ihtilâf ettikleri konularda birbirlerini mâzur görmeli ve adım adım ümmet birliğine doğru yol almaları gerekmektedir. Mü’minler İslâm’ı kendi fikir ve düşüncelerine göre değil, tevhid şuuru içerisinde, Kur’an ve sünnete bağlı kalmak suretiyle vahdeti gerçekleştirebilir. İhtilâflar ancak bu şekilde sona erer. Al­lah Teâlâ şöyle buyuruyor: “Hepiniz topluca barışa, birlik ve dirliğe (silm’e, İslâm’a) girin ve şeytanın adımlarını izlemeyin. Çünkü o, size apaçık bir düşmandır.”( Bakara, 2/208) “Mü’minler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını bulup düzeltin ve Allah’tan korkup sakının. Umulur ki bağışlanırsı­nız.” (Hucurât, 49/10)

                                        

    Dipnot

 

1. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lugat, Hazırlayanlar, Abdullah Yeğin vdğ., Türdav Yay., s. 1006

2.  Prof. Dr. Hayreddin Karaman vdğ., İlmihal, c. 1, s. 83

3.  Nevzat Yüksel, Temel Dini Bilgiler, s. 20-21

4. Mehmet Göktaş, Gençlere Tevhid Dersleri, s. 12

5. M. Yusuf Kandehlevi, Hadislerle Hz. Peygamber ve Ashabının Yaşadığı Müslü­manlık, çev. Ahmet M. Büyükçınar, vdğ., Kalem Yay., c. 1, s. 51-52

  6. M. Yusuf Kandehlevi, a.g.e., s. 54

7. Geniş bilgi için bkz. Doç. Dr. İhsan Süreyya Sırma, İslâmî Tebliğin Mekke Dönemi ve işkence, Beyan Yay.

8. Mustafa Sibai, Hz. Muhammed (s.a.s.)’in Hayatı, Dersler ve İbretler, çev. Hüse­yin Üzme, s. 49-50

9. Bkz. Asım Köksal, İslâm Tarihi, Mekke Devri, s. 248-249

10. Tirmizî, Kader 10, (2146)

11. Müslim, İman 10, Hds. 43 Buhârî,  Libas. 24, Hds. 44

12. Müslim, İman 10, Hds. 53

 13. Mevdudî, İslâmî Kavramlar, çev. Süleyman Akyüz, Pınar Yay., s. 50

 14. Prof. Dr. Yusuf El- Kardavî, Tevhidin Hakikati, s. 20-33

 15. Tevhid Üzerine Soruşturma 1, Sor Yay., s. 227-228

 16. Prof. Dr. İbrahim Canan, Kütüb-i Sitte Muhtasarı Tercüme ve Şerhi, c. 6, s. 440; Ahmed b. Hanbel, Müsned, c. 4, s. 278 ve 375

 17. Ahmed kalkan, Kur’ân-ı Kerim Kavram Tefsiri (Vahdet, Kavramı)

 

Yazar:
Süleyman GÜLEK
logo
Bugünün ihyasından yarının inşaasına
Bize Ulaşın

0(216) 612 78 22

0(216) 611 04 64

vuslat@vuslatdergisi.com

Ihlamurkuyu Mah. Alemdağ Cad.
Adalet Sok. No:11 P.K 34772
Ümraniye / İstanbul